Türk Müziğinde Makamlar ve Klavyede Koma Kullanım Esasları
Batı müziği sistemi 12 eşit yarım tondan (Tampere sistem) oluşurken, Türk Halk ve Türk Sanat Müziği mikrotonal (koma) ses aralıklarına dayanır. Klavyelerde geleneksel makamlarımızı doğru hissettirerek çalabilmek için mikrotonal cent ayarlarını ve koma mantığını doğru anlamak gerekir.
1. Koma ve Cent Kavramı Nedir?
Batı müziğinde iki yarım ses arası 100 cent olarak kabul edilir. Klavyelerdeki “Quarter Tone” (Koma) butonuna basıldığında ilgili nota varsayılan olarak -50 cent (yarım tonun yarısı kadar) pesleştirilir. Ancak Türk müziğindeki koma değerleri her makamda tam -50 cent değildir; makamın karakterine göre bu değer -35 cent ile -45 cent arasında ince ayar gerektirebilir.
2. Sık Kullanılan Makamlarda Koma Yapılandırması
- Uşşak / Hüseyni Makamı: Mi karar çalınırken ana koma Si notasına verilir. Ara geçişlerde ve seyir yapısına göre Fa# notası da mikrotonal olarak esnetilebilir.
- Hicaz Makamı: Mi karar icrada Fa# ve Do# notaları üzerindeki koma dengesi makamın rengini belirler.
- Rast Makamı: Sol karar icra edilirken Si ve Fa notalarına çeyrek ton pesleştirme uygulanır.
3. Kullanıcı Hafızası (User Scale) Oluşturma
Sahnede her şarkı değiştiğinde tek tek tuşlara basarak koma vermek yerine, kullandığınız modelin Global/Scale menüsünden bu makam dizilimlerini “User Scale 1-2-3” hafızalarına kaydedin. Böylece sahnede Hicaz’dan Rast makamına geçerken sadece ilgili hafıza butonuna basmanız yeterli olacaktır.
10. Klavye Bakımı ve Ömrünü Uzatan Pratik Tavsiyeler
Klavyeler, canlı sahne ortamlarında yoğun toza, neme, içecek dökülme risklerine ve sürekli nakliye sarsıntılarına maruz kalan hassas elektronik enstrümanlardır. Birkaç basit bakım adımıyla klavyenizin kullanım ömrünü uzatabilir ve piyasa değerini koruyabilirsiniz.
1. Tuş Altı Temizliği ve İzolasyon
Klavyenizi kullanmadığınız zamanlarda üzerini mutlaka toz koruma kılıfı ile kapatın. Tuşların arasına kaçan toz parçacıkları zamanla tuş altı lastiklerinin (rubber contact) üzerine yapışarak iletkenliği bozar. Eğer tuşlarda temassızlık başlarsa, cihazın içini açıp lastikleri yalnızca izopropil alkol ve kulak çöpü yardımıyla nazikçe temizleyin; asla tiner, kolonya veya agresif çözücüler kullanmayın.
2. Taşıma ve Hardcase Kullanımı
Sahneler arası nakliyede bez kılıflar (gigbag) yetersiz kalabilir. Özellikle aracın bagajında taşınan cihazlarda potansların kırılmaması ve ekranın darbe almaması için içi yüksek yoğunluklu sünger kaplı sert taşıma çantaları (Hardcase / Flycase) tercih edilmelidir.
3. Güvenli Güç Kaynağı ve Statik Elektrik
Düğün salonları veya açık hava sahnelerindeki jeneratörlü elektrik hatlarında sıkça voltaj dalgalanmaları yaşanır. Klavyenizin güç kartını (Power Supply) yakmamak ve ekran yanmalarının önüne geçmek için cihazınızı mutlaka akım korumalı priz veya küçük bir voltaj regülatörü/UPS üzerinden besleyin.
About the Author
